Należy też podkreślić, że klasycy marksizmu akcentują bardzo sil­nie społeczny charakter świadomości, stanowiącej — w ostatniej in­stancji — odzwierciedlenie bytu społecznego ludzi. Charakter ten ujawnia się nie tylko w relacji: jednostka—społeczeństwo, ale także w relacji: przedmiot—świadomość (tego przedmiotu). Nawet świa­domość własnego człowieczeństwa, zdaniem Marksa, jednostka osią­ga w trakcie upośredniania stosunku odniesienia do innych. „Czło­wiek — czytamy w Kapitale — ani nie przychodzi […] na świat ze zwierciadłem w ręku, ani też jako filozof ze szkoły Fichtego […]. Przeto człowiek przegląda się naprzód w innym człowieku. Dopiero dzięki stosunkowi do człowieka Pawła, jako do podobnego sobie, człowiek piotr odnosi się do siebie samego jako do człowieka” ( ‚ ED, t. 23, s. 60—61).Podobnie ma się również sprawa z relacją: przedmiot—świado­mościowe ujęcie przedmiotu. Według Marksa bowiem, między czło­nami tej relacji znajdują się określone stosunki społeczne, system rzeczowych relacji między ludźmi oraz między ludźmi a przedmio­tami.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *