Tak więc zarówno przedmiot, jak i podmiot funkcjonują jako elementy określonego systemu społecznego, w skład którego wcho­dzi także uczłowieczona przyroda. W świadomości jednostek, które nie rozpoznały struktury tego systemu, pewne cechy występują jako cechy przedmiotów, chociaż stanowią one jedynie wyraz określonego aspektu stosunków społecznych. Tak np. towar nie stanowi „rzeczy w sobie”, niezależnej od układu stosunków społecznych. Rolę, jaką pełni on w danym systemie, wyraża w świadomości nie teoretyzu­jących (dialektycznie) jednostek jego cena. A zatem cena, traktowana jako cecha przedmiotu, jest tu nieuświadomionym wyrazem nie roz­poznanych stosunków społecznych. „Tajemnicę wyrazu wartości — czytamy w Kapitale — jednakowość i równoznaczność wszystkich prac […] można przeniknąć dopiero wtedy, kiedy pojęcie równości ludzi nabrało już siły przesądu ludowego. A to jest możliwe dopiero w społeczeństwie, w którym forma towarowa stała się powszechną formą produktu pracy, a co za tym idzie, wzajemny stosunek ludzi jako posiadaczy towarów — panującym stosunkiem społecznym”.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *